Artykuły
  • Register

30-lecie Grupy Wyszehradzkiej, formaty wielostronnego współdziałania regionalnego oraz współpraca państw V4 z Ukrainą stały się tematami zorganizowanej w Łucku dyskusji, w której wzięli udział naukowcy z Polski i Ukrainy oraz polscy i czescy dyplomaci.

11 czerwca na Wydziale Historii, Politologii i Bezpieczeństwa Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa «Uwarunkowania i perspektywy współpracy Ukrainy z państwami Grupy Wyszehradzkiej» zorganizowana przez WUN im. Łesi Ukrainki we współpracy z Konsulatem Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w Łucku oraz Ośrodkiem Studiów Wschodnich im. Marka Karpia.

«Uważam Łuck za dobre miejsce do rozmowy. Po pierwsze z racji doświadczeń historycznych, również i bardzo bolesnych, ale przede wszystkim z racji pozytywnego doświadczenia współpracy sąsiedzkiej i bliskości granic» – powiedział podczas inauguracji konferencji dr Adam Eberhardt, dyrektor Ośrodka Studiów Wschodnich.

Swój referat o nowych strukturach współpracy regionalnej, w tym o Trójkącie Lubelskim i Trójmorzu, oraz udziale w nich Ukrainy zaczął od relacji polsko-ukraińskich w zakresie rozbudowy infrastruktury granicznej, energetyki, handlu, gospodarki i inwestycji. Podkreślił także wagę społecznego wymiaru współpracy pomiędzy dwoma państwami wynikającego z licznych przyjazdów do Polski obywateli Ukrainy.

Dyrektor OSW podkreślił, że Polska zawsze wspierała Ukrainę w zakresie integralności terytorialnej, w związku z czym planuje zaangażować się także w powstającą Platformę Krymską, której uczestnicy będą rozmawiać o koordynacji działań społeczności międzynarodowej związanych ze wsparciem integralności terytorialnej Ukrainy.

Analizując współpracę na poziomie regionalnym dr Adam Eberhardt przypomniał o formatach V4+, wypracowanych przez Grupę Wyszehradzką, pozwalających na rozwój współpracy z sąsiednimi państwami.

«Wyszehrad to sposób uzgadniania stanowisk na forum Unii Europejskiej, to narzędzie wzmacniania głosu Europy Środkowej i pewnego lobbingu na poziomie unijnym. Myślę, że współpraca wyszehradzka po 2014 r. zrobiła bardzo dużo dobrego, jeżeli chodzi o promowanie w Europie Środkowo-Wschodniej oraz w całej UE pewnego postrzegania wydarzeń na Ukrainie i wspierania ukraińskich ambicji» – zaznaczył dr Adam Eberhardt.

Takie formaty współpracy w Europie Środkowo-Wschodniej, jak Trójmorze czy Bukaresztańska Dziewiątka, zdaniem naukowca również dotyczą Ukrainy: «Nawet jak Ukrainy nie ma w tych formatach, bo one mają charakter stricte unijny, to jest ona ich beneficjentem albo poprzez programy promieniujące na sąsiadów, albo poprzez lobby i wzmacnianie wrażliwości innych państw UE na sprawy ważne dla Ukrainy».

O rosyjskim wpływie hybrydowym, aktualnym dla całej Europy Środkowo-Wschodniej, mówił w trakcie konferencji dyrektor Instytutu Światowej Polityki dr Jewhen Mahda. Zdaniem eksperta przeciwdziałać temu wpływowi mogą reformy na Ukrainie, współpraca z Grupą Wyszehradzką wg formuły 4+1, rozwój myślenia krytycznego u mieszkańców regionu oraz formowanie wspólnej narracji środkowo-europejskiej.

W trakcie dyskusji padło pytanie o zdanie Jewhena Mahdy na temat, jaka ma być odpowiedź Ukrainy na rosyjskie prowokacje, których celem jest zaognienie konfliktów międzynarodowościowych. «Każde publiczne oddanie hołdu ofiarom Tragedii Wołyńskiej lub innych tragicznych wydarzeń w historii przez stronę ukraińską i polską jest wystarczająco mocną odpowiedzią. To, co robi wicemarszałek Sejmu Małgorzata Gosiewska również jest potężną odpowiedzią z polskiej strony. Trójkąt Lubelski to też odpowiedź» – zaznaczył ekspert.

Podkreślił również, że należy informować o życiu na terenach przygranicznych, pracować z młodzieżą, tworzyć wspólną matrycę problemów, żeby reagować na najbardziej niebezpieczne wyzwania, oraz przekształcić Litewsko-Polsko-Ukraińską Brygadę w jednostkę wojskową biorącą udział w akcji.

Visegrad30 5

Kwestia ukraińsko-polsko-litewskiej współpracy wojskowej została poruszona również przez dr. Oleha Sanżarewskiego z Narodowego Uniwersytetu «Akademia Ostrogska» w referacie o bezpieczeństwie regionalnym w Europie Środkowo-Wschodniej.

Mówiąc o początkach ukraińsko-polskiej jednostki wojskowej, przygotowania do założenia której trwały w latach 90., badacz podkreślił niewspółmierność zadań stawianych przez obydwie strony na etapie początkowym: «Jeśli porównać dwa robocze dokumenty z 1996 r., to polski mówi o tym, że należy stworzyć jednostkę wojskową, która pozwoli na wspólne ćwiczenia i wymianę doświadczeń, a ukraińska strona określiła to tak, że byłoby nieźle na bazie Przykarpackiego oraz Krakowskiego Okręgu Wojskowego utworzyć takie jednostki wojskowe, które poświęcałyby więcej uwagi zawodom sportowym i wymianom kulturowym».

Długotrwałe negocjacje zakończyły się jednak stworzeniem pod koniec 1997 r. Polsko-Ukraińskiego Batalionu Sił Pokojowych, który niedługo później wziął udział w misji kosowskiej. Następnie współpraca została rozszerzona do Litewsko-Polsko-Ukraińskiej Brygady. «Jest to jednostka pozwalająca na wymianę doświadczeń, ćwiczenia, ale bez wystarczającej praktyki» – wyraził swoje zdanie Oleh Sanżarewski.

Visegrad30 8

O genezie V4 mówili dr Dariusz Dąbrowski z Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz wicedyrektor Ośrodka Studiów Wschodnich Mateusz Gniazdowski.

Dariusz Dąbrowski przedstawił tło historyczne zaczynając od I wojny światowej, kiedy Europa Środkowa jako byt polityczny praktycznie nie istniała, poprzez okres międzywojnia, II wojny światowej, zrywów w państwach bloku wschodniego w latach 1956 i 1968 oraz tworzenia opozycji.

Visegrad30 7

Mateusz Gniazdowski podkreślił, że duch Grupy Wyszehradzkiej wywodzi się ze współpracy opozycjonistów z tych państw w latach 80.: «Nowe elity w Polsce miały wypracowane przekonanie, że trzeba zmierzać na Zachód, współpracować w Europie Środkowej oraz ze wschodnimi sąsiadami, którzy będą wybijać się na niepodległość po rozpadzie Związku Sowieckiego. Ten kompas geopolityczny w polskich kontrelitach, które po 1989 r. przejęły władzę, był mocno zakorzeniony. Tam nie było miejsca na rewizjonizm i resentymenty. Wyszehrad stał się najważniejszą platformą współpracy regionalnej dla Polski. To był sukces młodej polskiej dyplomacji» – podkreślił.

Mówiąc o doświadczeniach współpracy państw Grupy Wyszehradzkiej z sąsiadami w formacie V4+ zaznaczył: «Początkowo o Wschodzie dużo nie rozmawiano, tylko o rosyjskich wojskach, które trzeba było z Europy Środkowej wycofać. Koordynacja tej współpracy była naszym zadaniem. O państwach, takich jak Ukraina, którą rządy polskie zawsze traktowały pierwszoplanowo, mówiono mniej».

Do wspólnej refleksji nad tym, co dalej ze Wschodem, skłoniła państwa Grupy Wyszehradzkiej perspektywa rozszerzenia UE i NATO. Kolejnym impulsem do zbliżenia stanowisk V4 z Ukrainą była Pomarańczowa Rewolucja. «Wyszehrad był mocno zainteresowany procesami demokratyzacyjnymi i prozachodnią orientacją Ukrainy. Zaczęto wspierać także długoterminową perspektywę członkostwa Ukrainy w UE» – powiedział Mateusz Gniazdowski.

Jego zdaniem bardzo ważne było to, że rozmowa o współpracy wyszehradzkiej miała miejsce na Wołyniu będącym małą Europą Środkową: «Mamy tutaj tradycje wielokulturowe, ale również przykład trudnej historii XX wieku. Wołyń może być takim miejscem, gdzie refleksja o XX wieku będzie skierowana w przyszłość».

Visegrad30 6

W obradach konferencji uczestniczyli Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Łucku Sławomir Misiak oraz Konsul Generalny Republiki Czeskiej we Lwowie Pavel Pešek, którzy w tym dniu wzięli także udział w otwarciu Konsulatu Honorowego Republiki Litewskiej w Łucku.

Pavel Pešek podczas konferencji zaprezentował priorytety Czech w zakresie współpracy wyszehradzkiej, które polegają przede wszystkim na pokonaniu rzeczywistych i domniemanych różnic wewnątrz Unii Europejskiej, kształtowaniu wspólnych stanowisk V4 z innymi państwami UE, przede wszystkim z Niemcami i Austrią, oraz wzmocnieniu swojego potencjału we wspólnocie.

Dzisiaj, jak powiedział dyplomata, dla Czech są ważne: powrót na ścieżkę wzrostu po pandemii, polityka energetyczna, digitalizacja, badania, rozwój i innowacje, edukacja oraz opanowanie umiejętności niezbędnych w przyszłości, relacje międzyludzkie i kultura, bezpieczeństwo wewnętrzne, a także wznowienie sprawnego funkcjonowania Strefy Schengen.

«Chcemy zacieśnić współpracę w zakresie wspólnej polityki zewnętrznej oraz polityki bezpieczeństwa, skupić się na obronie, wzmocnić relacje transatlantyckie oraz współdziałanie pomiędzy państwami V4 i Partnerstwa Wschodniego, które obok Bałkanów Zachodnich jest dla nas regionem priorytetowym. Ważne jest dla nas również funkcjonowanie Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego, którego jednym z największych beneficjentów spośród wszystkich państw Partnerstwa Wschodniego od dawna jest Ukraina. Chciałbym przypomnieć, że Ambasada Republiki Czeskiej jest placówką kontaktową Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego na Ukrainie i odpowiada za koordynację działalności innych ambasad państw V4 w zakresie funkcjonowania Funduszu w tym państwie» – zaznaczył Konsul Generalny Republiki Czeskiej we Lwowie.

Według Pavla Pešeka w ramach programu «V4 East Solidarity Programme», mającego na celu zwiększenie możliwości placówek medycznych, w 2020 r. wydano 125 tys. euro na sprzęt medyczny dla kilku szpitali w obwodzie czerniowieckim oraz ługańskim. Rozmiar drugiej transzy, przeznaczonej na obwód ługański, wynosił 80 tys. euro i został zrealizowany przy wsparciu finansowym Republiki Korei.

Poza tym Ambasada Republiki Czeskiej ściśle współpracuje z Międzynarodowym Funduszem Wyszehradzkim, wyrażając swoją opinię o wnioskach projektowych, informując o działalności Funduszu lub pomagając mu w nawiązywaniu kontaktów z miejscowymi podmiotami.

vystava 04

W czasie pandemii szczególnie aktualny wydał się referat dr. Wasyla Busłenki z WUN im. Łesi Ukrainki, poświęcony jej wpływowi na procesy demokratyczne w państwach Grupy Wyszehradzkiej. Zgromadzeni wysłuchali także wystąpień o współpracy międzynarodowej WUN im. Łesi Ukrainki, zainteresowaniu ze strony ukraińskich badaczy tematem Grupy Wyszehradzkiej oraz jej współpracy z Ukrainą, a także o polsko-ukraińskim międzypaństwowym partnerstwie strategicznym w zakresie edukacji i nauki.

Visegrad30 9

W ramach konferencji odbyły się także prezentacje pracy zbiorowej «Uwarunkowania i perspektywy współpracy Ukrainy z państwami Grupy Wyszehradzkiej», monografii Wasyla Busłenki «Relacje władz i opozycji w państwach Grupy Wyszehradzkiej» oraz Ludmyły Strilczuk i Julii Pasicznyk «Prezydencki wymiar współczesnych relacji polsko-ukraińskich».

Z okazji 30-lecia Grupy Wyszehradzkiej 11 czerwca Konsul Generalny RP w Łucku Sławomir Misiak otworzył przy budynku Wydziału Historii, Politologii i Bezpieczeństwa plenerową wystawę «30 lat współpracy wyszehradzkiej 1991–2021», a dzień wcześniej w Łuckiej Szkole Muzycznej nr 1 odbył się koncert, podczas którego zabrzmiały utwory kompozytorów urodzonych w krajach Wyszehradzkiej Czwórki.

vystava 10

vystava 02

vystava 15

Natalia DENYSIUK
Fot. Natalia DENYSIUK, Anatol OLICH

CZYTAJ TAKŻE:

DIALOG JEST KONTYNUOWANY

NOWE KSIĄŻKI O WOŁYNIU