Artykuły
  • Register

Po ustanowieniu władzy radzieckiej Roman Bakinowski został zatrudniony na stanowisku kierownika szkoły średniej we wsi Lipki w gminie Międzyrzec, jednak sowieci bardzo szybko zmienili swoje nastawienie wobec niego.

W kwietniu 1940 r. podobnie jak większość polskich nauczycieli, trafił do więzienia radzieckiego jako element społecznie niebezpieczny.

Roman Bakinowski urodził się w 1908 r. we wsi Ostrówki w gminie Świerżeń Nowy (obecnie Białoruś) w rodzinie kolejarza Konstantego Bakinowskiego. Nie posiadamy informacji o jego matce. W 1940 r. Konstanty Bakinowski skończył 56 lat, mieszkał w miasteczku Świerżeń Nowy razem z dwoma synami: Franciszkiem (ur. w 1918 r.) i Albertem (ur. w 1926 r.).

W latach 1915–1925, jak podano w aktach sprawy karnej, Roman uczył się w szkole powszechnej. W 1925 r. dostał się do seminarium nauczycielskiego, które ukończył w 1930 r. W tymże roku trafił do Wojska Polskiego. Według Bakinowskiego od razu wysłano go do dziewięciomiesięcznej szkoły podchorążych, po ukończeniu której otrzymał stopień kaprala. Następnie, po dwóch miesiącach praktyki, dosłużył się stopnia plutonowego. W 1931 r. przeszedł do rezerwy. Już w następnym roku Roman został wezwany na sześciotygodniowe ćwiczenia wojskowe w 20 Pułku Artyleryjskim, po których awansował na sierżanta.

W 1933 r. Roman Bakinowski otrzymał stopień podporucznika rezerwy. Po kolejnym szkoleniu w 1938 r. został porucznikiem rezerwy. W tej randze 31 sierpnia 1939 r. został zmobilizowany na wojnę niemiecko-polską. Jednostka wojskowa, w której służył, stacjonowała we Włodzimierzu Wołyńskim. Tam zastała go Armia Czerwona, która wkroczyła do miasta. Polscy żołnierze trafili do niewoli radzieckiej. Romana jako miejscowego mieszkańca po rozbrojeniu wypuszczono do Lipek, gdzie mieszkał na stałe.

Bakinowski 2

W Lipkach nauczyciel przebywał razem z żoną Marią (c. Władysława, ur. w 1909 r.) i jej matką Walerią. W aktach sprawy karnej informacje o Walerii różnią się od siebie w zależności od dokumentów. W jednym z nich wspomina się, że Roman ma bliskich krewnych na terenie Niemiec (prawdopodobnie chodzi o Generalne Gubernatorstwo), gdzie mieszkają matka jego żony i jej siostra.

Po ustanowieniu władzy radzieckiej Roman Bakinowski objął stanowisko kierownika szkoły. Jednak już 7 kwietnia 1940 r. został aresztowany i osadzony w więzieniu NKWD w Równem.

Podczas aresztowania Bakinowskiego śledczy zarekwirowali 850 rubli, cynicznie stwierdzając w raporcie, że w trakcie przeszukania nie było żadnych zażaleń. W aktach jego sprawy karnej zachowało się również pokwitowanie nr 59 z dnia 11 kwietnia 1940 r. poświadczające konfiskatę polskich monet z niklu (108 złotych 50 groszy) i brązu (7 złotych) oraz banknotów polskich (2230 złotych). Te środki trafiły do działu finansów Zarządu NKWD w Obwodzie Rówieńskim.

Bakinowski 1

Romana Bakinowskiego oskarżono o to, że jako porucznik Wojska Polskiego z bronią w ręku walczył przeciw jednostkom Armii Czerwonej. Na to więzień odpowiedział, że przyznaje się do winy tylko w tym, że był porucznikiem, zaprzeczył jednak, by walczył przeciw Armii Czerwonej. Śledczy dowiedział się, że jako rezerwista nauczyciel posiadał broń palną. Według funkcjonariusza NKWD było to dowodem, że musiał walczyć z Armią Czerwoną. Znaleziono nawet świadka potwierdzającego ten fakt.

Równocześnie śledczy postanowił rozpatrzyć jeszcze jeden wątek w śledztwie. Zaczął przepytywać więźnia o jego członkostwo w polskich organizacjach. Jednak okazało się, że Roman przynależał tylko do Związku Nauczycielstwa Polskiego, do którego wstąpił w 1935 r. Funkcjonariusza interesował zarząd tej organizacji oraz jego członkowie, ale Roman niezbyt orientował się w działalności Związku.

Petro Herasymczuk, świadek w sprawie Bakinowskiego, na przesłuchaniu w dniu 19 kwietnia 1940 r. powiedział, że Roman przyjechał do Lipek na stanowisko nauczyciela. Na wielkie polskie święta, takie jak «Trzecie Maja Piłsudskiego», zakładał polski mundur oficerski, brał udział w paradach, «wodził dzieci na uroczyste nabożeństwa do kościoła, w ten sposób wychowując je w duchu polskiego patriotyzmu».

Dmytro Łaszczuk, który zeznał, że Bakinowski w z bronią w ręku walczył przeciw władzom radzieckim, a szczególnie przeciw Armii Czerwonej, prawie dosłownie powtórzył zeznania Petra Herasymczuka, że nauczyciel wychowywał dzieci w polskim duchu nacjonalistycznym.

Bakinowski 3

Analiza protokołów przesłuchań świadków wskazuje na to, że ich starannie instruowano, co muszą powiedzieć. Nie jest wyjątkiem także opinia o Romanie Bakinowskim wydana przez przewodniczącego Międzyrzeckiego Wykonawczego Komitetu Rejonowego, gdzie dosłownie zostały powtórzone zeznania Dmytra Łaszczuka o walce zbrojnej przeciw władzom radzieckim, a mianowicie Armii Czerwonej.

Z zaświadczenia medycznego z dnia 20 lipca 1940 r. wiemy, że nauczyciel cierpiał na choroby przewlekłe i miał krwotok żołądkowy. Mimo to uznano go za zdolnego do pracy fizycznej.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 25 października 1940 r. Roman Bakinowski został skazany z art. 54–13 KK USRR na pięć lat łagrów. Karę odbywał w obozie «Uchtiżemłag».

Bakinowski 4

Zgodnie z decyzją Rówieńskiej Prokuratury Obwodowej z dnia 12 grudnia 1989 r. Roman Bakinowski został zrehabilitowany. Jego dalsze losy nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN NOWAK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: BOLESŁAW KUCZYŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN KACZMAREK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ANTONI WEBER

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN CIEĆKIEWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MARIAN GRZYBEK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: LEOKADIA KOCHMAŃSKA