Artykuły
  • Register

Kontynuując cykl artykułów o członkach rówieńskiego ośrodka Związku Walki Zbrojnej – 1, proponujemy uwadze Czytelników «Monitora Wołyńskiego» szkic biograficzny o Jerzym Krügerze.

 Jerzy Krüger (imię w dokumentach NKWD zostało zmienione na Georgij) urodził się w 1890 r. we wsi Kargoszyn (obecnie powiat ciechanowski województwo mazowieckie) w rodzinie Edwarda i Otelii Krügerów. Edward Krüger był właścicielem młyna. W większości dokumentów NKWD zaznaczono, że Jerzy Krüger był Polakiem, ale w jednym z nich znajdujemy informację, że pochodził z niemieckiej rodziny protestanckiej. Wiadomo, że na początku II wojny światowej rodzice Jerzego mieszkali u jednej ze swoich córek w Warszawie. Krügerowie mieli pięcioro dzieci. Oprócz Jerzego w rodzinie byli synowie Bolesław (ur. ok. 1873 r.), Grzegorz (ur. ok. 1893 r.), córki Fiokła (ur. ok. 1905 r.) i Maria (nieznany rok urodzenia). Wszyscy oni mieszkali na terenie Generalnego Gubernatorstwa.

Kruger 1

Jerzy ukończył szkołę realną. W latach 1914–1917 służył w carskim wojsku w stopniu podporucznika, a w latach 1919–1921 w Wojsku Polskim jako porucznik.

Mieszkając w Warszawie w 1918 r. dołączył do nielegalnej wówczas Polskiej Organizacji Wojskowej.

W 1937 r. na prośbę swojego kolegi ppłka Jana Burkharda, Jerzy Krüger stworzył w powiecie rówieńskim ośrodek Związku Byłych Ochotników Armii Polskiej – organizację, która miała na celu wywalczenie dla byłych ochotników Armii Polskiej praw i przywilejów jednakowych z Legionistami. Do Związku zapisało się 300 członków przybyłych na zjazd do Równego. Na prezesa wybrano Jerzego Krügera. W 1938 r. jeździł on do Wilna na ogólnopolski zjazd Związku.

Od 1927 r. Jerzy Krüger był właścicielem osady we wsi Zawizów w powiecie zdołbunowskim o ogólnej powierzchni 17 dziesięcin, na której stał dom i chlew. W 1927 r. został członkiem Związku Osadników Wojskowych. Podobnie jak inni osadnicy, którzy zajmowali stanowiska urzędowe, Krüger dzierżawił swoją ziemię. Możemy przypuszczać, że po zorganizowaniu w październiku 1939 r. tak zwanego Zgromadzenia Ludowego Ukrainy Zachodniej rodzina Krügerów straciła ten majątek.

Wiadomo, że po założeniu prorządowego Obozu Zjednoczenia Narodowego Jerzy Krüger jako urzędnik państwowy został członkiem tej partii.

W Równem Jerzy Krüger mieszkał przy ulicy Litewskiej 20 razem ze swoją żoną Wasilisą c. Wasyla (ur. w 1900 r.), córkami Zofią (ur. ok. 1918 r.) i Haliną (ur. ok. 1920 r.) oraz synem Pawłem (1927 р. н.). Obie córki na początku wojny były niezamężne. Podobnie jak ojciec pracowały na poczcie, natomiast syn był uczniem jednej z rówieńskich szkół.

Pewnego dnia w styczniu 1940 r., jak twierdził Jerzy Krüger, o godz. 17.00 do jego mieszkania przyszedł nieznajomy młody człowiek, który znał go jako prezesa Związku Byłych Ochotników Armii Polskiej i zaproponował udział w założeniu w Równem organizacji podziemnej. Powołując się na chorobę, Jerzy Krüger odmówił nieznajomemu. Później dowiedział się, że ten człowiek był przedstawicielem lwowskiego dowództwa ZWZ o pseudonimie Wit. Po dwóch tygodniach do Krügera przyszedł Kazimierz Jaźwiński i zaproponował spotkanie z przedstawicielem polskiego podziemia ze Lwowa. Jerzy Krüger zgodził się. Tego wieczora nieznany mężczyzna wytłumaczył Jerzemu Krügerowi i Kazimierzowi Jaźwińskiemu, w jaki sposób mają założyć ośrodek podziemia w mieście i koordynować działalność jego poszczególnych oddziałów.

Następne spotkanie Kazimierza i Jana Jaźwińskich, Jerzego Krügera і przedstawiciela ze Lwowa odbyło się na początku marca. Tym razem do mieszkania Krügera przybył już znany mu Wit. Wtedy Jerzy dowiedział się o głównych kierunkach działalności organizacji, która nazywała się Związek Walki Zbrojnej. Należy podkreślić, że Jerzy Krüger był chyba jedynym działaczem ZWZ, który w trakcie przesłuchań powiedział, że członkowie organizacji w razie wycofania sowieckich wojsk (wskutek ofensywy wojsk sojuszniczych) mieli za zadanie niedopuszczenie do przejęcia władzy w regionach przez Ukraińców. W tym samym dniu Jerzy Krüger został mianowany na zastępcę komendanta okręgu ZWZ obejmującego teren Równego. Następnie w krótkim czasie musiał znaleźć osoby, które dowodziłyby oddziałami wywiadu i zaopatrzenia.

Ponieważ Jerzy Krüger miał podejrzenia, że zostanie deportowany jako osadnik wojskowy, zwerbował do ZWZ i mianował na swojego zastępcę Stanisława Egerta, który był jego dawnym znajomym i przyjacielem. 13 marca 1940 r. obaj mężczyźni odwiedzili Aleksandra Dubasiewicza – emerytowanego urzędnika pocztowego. Według Jerzego Krügera, Dubasiewicz był najlepszą kandydaturą na stanowisko kierownika oddziału wywiadu, ponieważ miał dużo wolnego czasu i szerokie kontakty w kręgach miejscowych Polaków. Aleksander Dubasiewicz zgodził się na propozycję Krügera i wspólnie ze Stanisławem Egertem złożył przysięgę na wierność organizacji. Pełniąc obowiązki zastępcy komendanta organizacji, Jerzy Krüger spotykał się z członkami ZWZ i wydawał im rozkazy w sprawie organizowania działalności poszczególnych oddziałów.

23 marca 1940 r. Jerzy Krüger został aresztowany przez Wydział 3 Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego NKWD w Obwodzie Rówieńskim i osadzony w więzieniu rówieńskim.

W nakazie aresztowania Jerzego Krügera z dnia 22 marca 1940 r. koniecznośc jego uwięzienia była argumentowana w następujący sposób: «G. Krüger jest nastawiony przeciw władzy sowieckiej, przed nadejściem władz sowieckich na tereny Ukrainy Zachodniej czynnie walczył przeciwko niej. W celu powstrzymania antysowieckiej działalności G. Krügera należy go aresztować».

W trakcie aresztowania Jerzemu Krügerowi skonfiskowano m.in. zaświadczenie o tym, że jest on kapitanem rezerwy i inne zaświadczenia, instrukcję o wydawaniu przesyłek pocztowych, metrykę, pokwitowanie o złożeniu broni, dwa polskie kalendarze, trzy przepustki do rówieńskiego Urzędu Pocztowego, kilka podpisanych kopert i listów, a także cztery pociski do rewolweru «Browning». Skonfiskowano również siedem polskich pieczątek państwowych, portrety Piłsudskiego i Mościckiego w ramkach (jak wynika z dokumentów zostały one spalone w dniu aresztowania Jerzego Krügera) i sześć polskich medali. Do rąk funkcjonariuszy NKWD trafiło też 425 złotych (srebro) i 63 złote 80 groszy (nikiel). Jako dowód rzeczowy do sprawy aresztowanego dołączono tekst przemówienia wygłoszonego przed członkami Oddziału Związku Byłych Ochotników Armii Polskiej w Równem i tekst przysięgi członków ZWZ.

Kruger 2

Ponieważ Jerzy Krüger od razu powiedział o tym, czym się zajmował, przesłuchiwano go tylko dwa razy. Przynajmniej w sprawie kryminalnej dotyczącej kilku więźniów zachowały się tylko dwa protokoły przesłuchań.

Na posiedzeniu Rówieńskiego Sądu Obwodowego, które odbyło się 22–23 listopada 1940 r., Jerzego Krügera uznano za winnego popełnienia przestępstwa z art. 54–2, 54–11 КК USRR i skazano na najwyższy wymiar kary – rozstrzelanie z konfiskatą mienia. Wyrok w sprawie Jerzego Krügera został potwierdzony decyzją Sądu Najwyższego USRR w dniu 7 marca 1941 r. i decyzją Sądu Najwyższego ZSRR w dniu 21 maja 1941 r.

Jerzy Krüger został rozstrzelany 10 czerwca 1941 r. w Równem przez komendanta Zarządu NKWD w Obwodzie Rówieńskim młodszego lejtnanta bezpieczeństwa państwowego Klimczuka, który następnie złożył odpowiednie sprawozdanie.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 30 grudnia 1993 r., wobec Jerzego Krügera zastosowano art. 1 Ustawy USRR «O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie» z dnia 17 kwietnia 1991 r.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 30 grudnia 1993 r., wobec Jana Jaźwińskiego zastosowano art. І Ustawy USRR «O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie» z dnia 17 kwietnia 1991 r.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Tetiana Samsoniuk jest głównym specjalistą Działu Udostępniania Informacji z Dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŻE:

DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZKU WALKI ZBROJNEJ – 1 NA RÓWIEŃSZCZYŹNIE

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JÓZEF WIDAWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: KAZIMIERZ JAŹWIŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN JAŹWIŃSKI

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1