Artykuły
  • Register

peczatka-z-obrazkami-2W 1994 roku w gazecie «Trybuna Ludowa» ukazał się artykuł, w którym stwierdzono, że w pobliżu wsi Bużany rejonu Horochów w obwodzie wołyńskim znaleziono starożytną pieczęć.

Jak mówią miejscowi, pieczęć została znaleziona w czasie uprawy roli, na południowo-wschodnich obrzeżach wsi, w pobliżu miejsca nazywanego «Koło grobu», gdzie do 1915 roku znajdowała się mogiła rozkopana przez Austriaków. Według podań lokalnych, w tym miejscu został pogrzebany kozacki pułkownik Maksym Krzywonos, z czego miejscowa ludność wywnioskowała, że pieczęć ta była kozacka. Była ona wykonana z brązu, miała wygodny uchwyt. Przez dłuższy czas pieczęć przekazywana była z rąk do rąk, wśród mieszkańców wsi, a później sprzedana nieznanym osobom.

Potem okazało się, że jeden z mieszkańców wsi zrobił odcisk pieczęci z wosku, który przekazał do zbiorów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego. W taki sposób pojawiło się jeszcze jedno źródło do badań sfragistycznych i heraldycznych na Wołyniu. Po oględzinach odcisku przeprowadziłem graficzną rekonstrukcję pieczęci. Na jej podstawie można sporządzić opis zabytku, zwłaszcza zinterpretować, w której miejscowości funkcjonowała, do której rodziny należała, określić czas jej powstania i tak dalej.

Awers owalnej pieczęci ma wielkość 45 х 41 mm. Legenda tradycyjnie składa się z trzech podstawowych elementów. W części górnej w półkole obwodowym znajduje się napis w języku polskim «Miasteczko Michałów[ka]». Ze źródeł archiwalnych i bibliograficznych dowiedzieliśmy się, że taką nazwę miała obecna wieś Boremel rejonu Młynów obwodu rówieńskiego. W XIX – na początku XX wieku była ona miasteczkiem i miała podwójną nazwę. W źródłach pisemnych znajdujemy jej różne warianty: «Boremel, Michałówka», «miasto Boremel (Michałówka)», «Michałówka lub Boremel», «Boremel (Boremla) lub Michałówka, miasteczko prowincji wołyńskiej»

peczatka-z-obrazkami-1

W środkowej części pieczęci znajduje się herb. Ma on kształt tarczy, z obu stron której symetrycznie położone są atrybuty wojskowe: armaty, flagi, miecze, włócznie itp., które miały przypominać potomkom o odwadze ich przodków. Nad tarczą znajduje się korona, która prawdopodobnie wskazuje na tytuł hrabiego posiadającego herb, a nad nią profil człowieka (być może kobiety) z rękoma opartymi o pas.

W środku tarczy wyrysowano profil lewej strony głowy wieprza; poniżej głowy przedstawiono ludzką rękę (od ramiona do palców), zgiętą w łokciu. Palce ludzkiej ręki dotykają dolnej wargi na szczęce wieprza. Rysowanie zwierząt w herbie było niegdyś bardzo rozpowszechnionym zjawiskiem. Można sprecyzować, że należy ona do jednej z grup herbów miejskich XIV-XVIIІ wieku. Wieprz (dzik) jest jednym z najpotężniejszych przedstawicieli fauny lokalnej, w heraldyce jest on emblematem odwagi i nieustraszoności.

W polskiej heraldyce taki herb był nazywany «Świnką» i należał do rodziny szlachciców Czackich.

Z pisemnych źródeł dowiadujemy się, że Wojciech Czacki w 1694 roku odziedziczył od Zahorowskich wszystkie posiadłości Poryckich, w tym też i Boremel. W ten sposób, w posagu jedynej córki Zahorowskich, Katarzyny, poślubionej z Wojciechem Czackim, herb Świnka i Boremel przeszedł w posiadanie Czackich.

Należy zauważyć, że za czasów Czackich, Boremel osiągnął najwyższy stopień rozwoju. Wybudowano Kościół i Pałac. W 1782 roku Boremel uzyskał status miasteczka. Możemy przypuszczać, że Boremel wraz z uzyskaniem statusu miasteczka zmienił nazwę na Michałówkę. Być może, w związku z tym wykonano pieczęć z napisem «Miasteczko Michałówka». Z tego wynika, że pieczęć mogła oficjalnie funkcjonować do 1795 roku (trzeciego rozbioru Polski) albo nawet do 1831 roku, ponieważ ostatni właściciel miasteczka Michał Czacki brał udział w Powstaniu Polskim w latach 1830-1831 i po klęsce musiał emigrować.

peczatka-z-obrazkami-3

W dolnej części pieczęci znajduje się monogram. Najprawdopodobniej są to inicjały, jednak z powodu złej jakości odcisku trudno jest dokładnie odczytać litery. Jako jeden z możliwych wariantów jest tam litera „М". Stylistycznie jest ona podobna do tych liter, które były używane pod koniec ХVІІ – w drugiej połowie ХVІІІ wieku.

Jak wspomniano powyżej, dopiero po uzyskaniu statusu miasteczka Czaccy mogli zamienić nazwę Boremel na Michałówkę. Tak więc monogram może świadczyć o tym, że nazwę Michałówka miasteczko uzyskało ku czci jednego z członków rodu Czackich – Michała. Należy również uwzględnić to, że na Ukrainie wówczas praktykowano używania pieczęci, które należały do urzędników w miastach. Zgodnie z przywilejami królewskimi, w prywatnych miastach, decyzja o znaku miejskim była wydawana przez właściciela.

Opisana pieczęć jest najdawniejszym sfragistycznym zabytkiem miasteczka Michałówka, które należy do ważnego dziedzictwa kulturalnego obecnej wsi Boremel. Jest ona niewątpliwie interesującym i wartościowym źródłem do badań heraldycznego i sfragistycznego dziedzictwa Wołynia oraz świadectwen wspólnych wydarzeń historycznych, które rozgrywały się na terenie Boremela i Bużan.

Jurij MAZURYK

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1