Artykuły
  • Register
M_Smotrytskyi_b

W tym roku mija 400 lat od powstania znanego polemicznego utworu „Threnos” Melecjusza Smotryckiego.

Ta praca ukraińskiego pisarza, wydana w języku polskim, do dziś wywołuje ogromne zainteresowanie ze strony zarówno historyków, jak też krytyków literackich, politologów i działaczy społecznych. Przy katedrze polonistyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Tarasa Szewczenki i Międzynarodowej Szkole Ukrainistyki, pod auspicjami Patriarchatu Kijowskiego Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej zapoczątkowano wydanie oryginału tego dzieła i jego całościowego przekładu w języku ukraińskim.

O istnieniu oryginału „Threnosu” w języku ukraińskim wspominał sam autor, jednak dotychczas nie odnaleziono żadnego jego egzemplarza. Próby przetłumaczenia dzieła na język ukraiński podejmowano niejednokrotnie, w tym najbardziej głośną sławę zyskało tłumaczenie pierwszego rozdziału, autorstwa Mychajła Gruszewskiego, wierszowane na wzór dawnych płaczów narodowych. Nowe wydanie w języku polskim stanie się z kolei drugim, po jego podstawowym wydaniu w 1610 roku. Zostanie do niego załączona wersja ukraińska, która posłuży zachowaniu wszystkich osobliwości tekstu oryginalnego, zwłaszcza wzmianek samego Smotryckiego i komentarzy na marginesach.

Czytelnik może tutaj znaleźć różnorodność tematów, stylów i problemów. Praca zawierająca dziesięć rozdziałów odzwierciedla dyskusję Cerkwi Wschodniej z Zachodnią, zwłaszcza jest odpowiedzią na polemiczne dzieło unijnego biskupa włodzimierz-wołyńskiego Hipacjusza Pocieja. Piękna dawna polszczyzna, a równocześnie unikatowy pisarski styl roksolański stanowią przymioty talentu wybitnego autora „Threnosu”, życiorys którego również zasługuje na szczególną uwagę.

Droga życiowa, w tym też twórczość, Melecjusza Smotryckiego możemy określić jednym zdaniem: spławiły się w nim w jedno Wschód i Zachód. Najbardziej uwidacznia to określenie koniec jego ziemskiego pielgrzymowania – w Dermaniu na Wołyniu, gdzie polemista kazał pochować go z dwoma bullami w ręku. W jednej z nich chodziło o nominację Smotryckiego na biskupa prawosławnego, w drugiej zaś znajdowała się brewa papieża o nadaniu mu prawomocności biskupiej w Kościele Katolickim. Do końca życia pisarz pozostawał oddany obu wyznaniom chrześcijańskim, uważając się jednocześnie za syna prawosławia i unii.

Melecjusz (imię laickie – Maksym) przyszedł na świat 1575 lub 1577 roku w Smotryczu na Podolu w rodzinie filologów. Jego dziadek Danyło przepisywał księgi, a ojciec – Herasym Smotrzycki – był znanym działaczem społecznym, autorem zbioru prac polemicznych „Klucz królestwa niebieskiego”, pierwszym rektorem Akademii w Ostrogu, współredaktorem (razem z Iwanem Fedorowym) Biblii Ostrogskiej. Chłopczyk, podobnie jak jego starszy brat, który później się stał księdzem jednej ze świątyń w Ostrogu, wzrastał w atmosferze edukacji, poszukiwań nowych szlaków dla rozwoju kultury ojczystej, intelektualnych wpływów Europy. Po śmierci ojca ukończył Kolegium Wileńskie, później studiował w kilku uniwersytetach europejskich, w których, jak sam o tym wspominał, duży wpływ na niego wywarł protestantyzm.

Po powrocie w rodzime strony Melecjusz Smotrycki wstąpił do Wileńskiego Klasztoru Świętej Trójcy i całkiem zaangażował się w życie społeczne, które na ten czas w Wilnie tętniło jako żywe źródło. Dzieło „ΘΡΗΝΟΣ to jest Lament jedynej św. Powszechnej Apostolskiej Wschodniej Cerkwi, z objaśnieniem Dogmat Wiary. Początkowo z Greckiego na Słowiański, a teraz z Słowiańskiego na Polski przełożony przez Theophila Orthologa, tejże świętej Wschodniej Cerkwi Syna, w Wilnie Roku Pańskiego 1610” powstało jako odezwa na wileńskie napady unitów pod przewodnictwem Hipacego Pocieja. Praca Smotryckiego wydana pod pseudonimem Theophil Ortholog, wywołała tak głośną reakcję społeczną, że z odpowiedzią na nią wystąpiło od razu kilku znanych ówczesnych działaczy – Jezuita Piotr Skarga i biskup unicki Heliasz Joachim Morochowski.

Ze względu na wielką wartość artystyczną, „Threnos” jest uważany za wzór ukraińskiej literatury barokowej. Nawet sam jego autor następnymi swoimi utworami nie dorównał geniuszowi tego „Lamentu”.

 

Po uzyskaniu tak zwanych święceń Teofanowych Melecjusz Smotrycki stanął na czele Wileńskiej Diecezji Prawosławnej. Mając nieprzeciętne zdolności w dziedzinie homiletycznej, zwalczał działalność Jozafata Kuncewicza, unickiego biskupa w Wilnie. To zresztą doprowadziło do tragicznego zamordowania Kuncewicza i wywołało przełam duchowy w świadomości samego Smotryckiego.

Po odbyciu podróży do Ziemi Świętej, wskutek czego powstało nowe jego dzieło – „Apologia peregrinacji do krajów wschodnych przez mie Meletiusza Smotryckie[go]... do przezacnego narodu ruskie[go]... sporządzona” (1628), pisarz przeszedł na stronę unitów i nawoływał do tego również swoich rodaków. W tymże duchu zostało napisanych kilka innych jego utworów. Niektóry z nich są wzorem homiletyki barokowej.

Sporo pisarzy ukraińskich pisało w dobie po Unii Brzeskiej w języku polskim, jednak tylko Melecjuszowi Smotrzyckiemu – synowi obu Kościołów – przylgnął tytuł geniusza literatury, który pozostaje niezmiennym już 400 lat. Zachęcam czytelników i badaczy do zapoznania się lub ponownego odczytania „Threnosu” i oddania hołdu wybitnemu mistrzowi słowa.

Switłana SUCHARIEWA
FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1