Artykuły
  • Register

pisanki4_2887

Tegoroczne Święta znowu łączą Europę: wschodni i zachodni chrześcijanie obchodzą Zmartwychwstanie Pańskie razem. U Polaków to święto nazywa się Wielkanoc, u Ukraińców – Wełykdeń. Jednakże w obu krajach tradycje i zwyczaje są bardzo podobne – poświęcenie potraw, zwyczaj obdarowywania bliskich malowanymi pisankami, a w niedzielę wielkanocną wzajemnego dzielenia się święconym jajkiem… Obecnie nawet nie wyobrażamy sobie Wielkanocy bez tego niezmiennego symbolu – pisanki.

Nie bez powodu u starożytnych Rzymian powstało powiedzenie: «Ab ovo» (wszystko zaczyna się od jajka). Od dawna jajko było symbolem życia i życiodajnej mocy. Ono zawierało w sobie bardzo głęboką symboliczną treść zmartwychwstania. Swoim korzeniem pisankarstwo sięga czasów przedchrześcijańskich. U wielu narodów świata istnieje mitologiczny obraz jajka kosmicznego, z którego powstaje wszechświat lub rodzi się Bóg-twórca. Od wieków na wiosnę nasi przodkowie pisali pisanki, na których umieszczali znaki i symbole, będące modlitwą do mocy wyższych. Poprzez stulecia przekazywali nam w ten sposób swoje wyobrażenia o budowie świata, codziennych kłopotach, wyrażali swoje powinszowania zdrowia i wiecznego życia. Dużo legend mówi o tym, ze względu na co jajko paschalne stało się rzeczywistym potwierdzeniem Zmartwychwstania Pańskiego i nieodłącznym symbolem Świąt Wielkanocnych. Ten obrządek został przyjęty przez Kościół chrześcijański w IV wieku.

Samo pojęcie «pisanka» już pochodzi od wyrazu «zapisana», to znaczy «poinformowana». Pisanki informują nas o przeszłości, urozmaicają codzienność, nie pozwalają ukryć się przed przyszłością. Zawierają w sobie pozytywną energię i nawet mają właściwości lecznicze. To nie jest żaden przypadek, że pisanki wykorzystywano jako symbol kochania, obdarowując nimi dziewczynę. W medycynie ludowej «wyciągano» nimi (to znaczy leczono) choroby. Święcone pisanki zakopywano do ziemi oczekując na szczodre urodzaje, wkładano do grobu, w jasła do bydła.

Otóż pisanka jest przede wszystkim światem symboli. Każdy symbol na pisance ma swoje tłumaczenie. Rysunek może być geometryczny lub roślinny. Spotyka się również obraz człowieka (Bogini-Opiekunki z podniesionymi rękoma), zwierzęcia lub ptaka, słońca lub gwiazdy… Dzisiaj jest znanych ponad 100 symbolicznych rysunków. Ważne znaczenie ma też kolorowa palitra pisanego jajka. Na przykład czerwony kolor oznacza radość życia i miłość, żółty symbolizuje księżyc, gwiazdy i plony, zielony zaś – bogactwa świata roślinnego, jego odrodzenie do życia. Błękitne kolory pisanki symbolizują czyste niebo i życzenia zdrowia, a kolor brązowy jest symbolem matki ziemi. Zazwyczaj każda miejscowość stosuje tylko jej właściwe symbole i kolory.

Dawne tradycje pisankarstwa nie tracą na swej aktualności. Mimo zmian kulturowych i zmian epok wielkanocna pisanka dotrwała do naszych dni і nadal zdobywa nowe formy, jednocześnie nie zatracając swojej głębokiej treści. Dziś ta sztuka przeżywa swoisty «renesans». Nowe farby, nowe techniki i materiały – to wszystko tylko wzbogaca wiekowe tradycje. Wraz z rozpowszechnionymi od dawna kropankami, malowankami, drapankami współcześni mistrzowie stosują różnorodne eksperymenty: tworzą ornamentacje z koralików, wysuszonych nasion, nici…

Geografia pisanek też jest dość różnorodna. Umalowane jajka strusia znajdowano na terenie Europy, Azji i Afryki. Dawne pisanki, znalezione na terytorium Ukrainy, były robione z gliny. A najdawniejsza pisanka z wosku, datowana na X wiek, została znaleziona na wykopalisku w polskim Ostrowie. Co ciekawe, technika wykonania tej «pisanki» prawie się nie różni od tej, która dotrwała do naszych dni i jest typowa dla polskich i ukraińskich pisanek. Tak więc tradycje pisankarstwa w naszych narodach są do siebie bardzo podobne.

I chociaż Ukraińcy uważają pisankarstwo za wyłącznie swoją sztukę ludową, rzeczywiście, dzięki dużemu rozpowszechnieniu i rozwojowi tego rzemiosła ludowego na Ukrainie, dla Polaków zdobienie jajek też jest wielowiekową tradycją związaną z Wielkanocą. W kulturze polskiej malowane jajka paschalne stały się elementami sztuki ludowej, w swej różnorodności charakterystycznymi dla różnych części kraju. Na przykład w niektórych miejscowościach Polski jajka są tapetowane białym trzonem trzciny i kolorowymi nićmi lub miniaturowymi wzorami z papieru. Na Pomorzu jest rozpowszechniona technika malowanek. A na Śląsku jajka są misternie ozdabiane wzorami wydrapanymi na malowanej skorupie. Słynny polski mistrz pisankarstwa Roman Pruszyński, który mieszka w pobliżu Lublina, rysuje pisanki w technice «batik» i uważa, że czasem ukraińskie i polskie pisanki różnią się tylko kolorem. Prace zarówno polskich pisankarzy jak ukraińskich są powszechnie znane za granicą. Należy tu wspomnieć również słynną mistrzyni Marię Keleczawę z Wrocławia, prace której są zamieszczone w kolekcjach na całym świecie i znajdują się w zbiorach Wrocławskiego i Toruńskiego Muzeów Etnograficznych, w jedynym w Polsce Muzeum Pisanki w Ciechanówce oraz w Saksońskim Muzeum Sztuki Ludowej w Dreźnie. O rozpowszechnieniu pisankarstwa w Polsce świadczy chociażby coroczny Konkurs Pisanek imienia Michała Kowalskiego. W roku bieżącym na 39. Ogólnopolski Konkurs Pisanek gościnnie zaprasza Gorzów Wielkopolski w dniach od 18. kwietnia do 30. maja. Dlaczego nie spróbować dołączyć do tej naprawdę pięknej sztuki...

Z czystymi pomysłami, wyzbywszy się gniewu, kłótni i obraz, z dobrym i spokojnym humorem, nucąc wiosenne i gajowe piosenki ludowe, właśnie tak, jak kiedyś gospodynie przygotowywały się do pisania pisanek, proszę spróbować nanieść swoje własne wzory na jajka wielkanocne. Przecież proces pisania jajka paschalnego, kiedy w niego się wkłada cząstkę swojej duszy i serca, kiedy każdy listek dokładnie został narysowany własnoręcznie – staje się istotnym rytem, który przygotowuje nas do najważniejszego święta chrześcijan. Proszę spróbować i przekonać się, że marzenie stania się «mistrzem ludowym» nie jest rzeczą nieosiągalną.

 

Olga GORIACZEWA

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1