Artykuły
  • Register

160px-Coat of arms of RozhyschePierwsza pisemna wzmianka o Rożyszczu pochodzi z 1377 roku. Książę Litewski Lubart Gedyminowicz sprezentował go położonemu na Zamku Łuckim, Kościołowi Katedralnemu Jana Ewangelisty: «...oddał wieś swoją Rożyszcze Świętemu Janowi Ewangeliście na wieki wieczne kościołowi katedralnemu w Łucku...».

Odtąd, przez ponad trzy wieki, były one własnością biskupstwa w Łucku. W opisie Zamku Łuckiego z 1545 roku wspomniano: «...zyski biskupa łuckiego – z własności kościelnej, z Rożyszcza». W 1567 roku król polski Zygmunt August nadał biskupowi łuckiemu i ostroskiemu Markowi Żorawnickiemu przywilej lokacyjny «...na założenie miasteczka na wsi kościelnej Rożyszczu».

Dzięki wygodnemu położeniu geograficznemu miasteczka nad rzeką Styr, na zaludnionym szlaku handlowym, zarówno rzecznym jak też lądowym, w Rożyszczu założono urząd celny. W akcie z 1570 roku odznaczono: «...cło od mostu Rożyszczeńskiego».

Prace osadnicze były bardzo trudne. W dokumentach z 1572 roku osadę nazywano miasteczkiem, a już w latach 1574 i 1580 – wioską. W rejestrach podatkowych z 1583 / 1589 roku, Rożyszcze znowu wspominane jest jako miasteczko. 13 kwietnia 1598 roku król nadał biskupowi łuckiemu Cyrylowi Terleckiemu nowy przywilej o lokacji Rożyszcza, w związku z tym, że miasteczko spalili Tatarzy. Kolejnym przywilejem lokacyjnym dla miasta stało się prawo magdeburskie i 15 lat «wolności», czyli zwolnienia z podatków. Zezwolono również na dwa jarmarki rocznie (przed tym był tylko jeden). To znaczy, że uczyniono wszystko, aby osada stała się prawdziwym miastem. Nadal Rożyszcze jest wspominane wyłącznie jako miasto.

Czy był zamek w Rożyszczu?

W XVI – na początku XVII wieku trwał prawdziwy rozkwit budownictwa warowni na terenie obecnie przynależącym do Ukrainy. Zamek był gwarancją bezpieczeństwa mieszkańców miasteczka i okolic. W ówczesnych warunkach, kiedy wielokrotnie powtarzały się ataki tatarskie i trwały wojny domowe w środowisku mieszczańsko-szlacheckim, znaczenie zamku w życiu miasta trudno przewartościować.

Status miasteczka, który posiadało Rożyszcze, daje podstawę historykom do tego, aby mówić o istnieniu zamku w dawnych czasach. Potwierdza to informacja podana w akcie z 1577 roku, gdzie wspomniany jest zamek w Rożyszczu. Jednak obecnie, nie da się już odnaleźć jego ruin.

W archiwum, badając opis starożytności na terenie gminy Rożyszczeńskiej, natrafiłem na wzmiankę polskiego etnologa lat dwudziestych ubiegłego wieku, który mieszkał na Wołyniu, o wałach ziemnych we wsi Wyszeńka i kolonii Jurydyka w pobliżu Rożyszcz. Również ciekawym jest wpis z 1931 roku o: «...wałach ziemnych w okolicach Alszera i kolei w Rożyszczu». Władze polskie planowały tutaj przeprowadzić konserwacyjne prace ziemne i urządzić park.

W sprawozdaniu wybitnego archeologa Jana Fitzke z 1937 roku wspomina się, że zbadał on ruiny fortyfikacji w Rożyszczu powiatu łuckiego. Badacz zauważył, że w pobliżu budynków niemieckiego kolonisty A. Alszera, znajduje się duży prostokątny, częściowo zniszczony gród, lokalnie nazywany «Wały Szwedzkie».

W późniejszej literaturze krajoznawczej wspominano, że na terytorium miasteczka Rożyszcze były ruiny dwóch wałów, ale niestety, nie podano ich lokalizacji i opisu. Wynika z tego, że o istnieniu pozostałości fortyfikacyjnych istnieje sprzeczna informacja.

W celu uściślenia wiadomości o grodzie (lokalizacji, rozmiarach, formie, dacie powstania itd.) przeprowadziłem poszukiwania, przepytując ludność lokalną. Najbardziej wartościowymi i ciekawymi okazały się świadectwa mieszkańca miasteczka L.Wiśniewieckiego. Według jego słów, pozostałości wałów znajdowały się w miejscowości, która jest znana jako «Wilcza Góra». W latach 60–70 XX wieku wyniszczono je. Ułożyliśmy plan schematyczny fragmentów wałów i przeprowadziliśmy rekonstrukcję graficzną zaginionego zabytku. Na planie gród był najprawdopodobniej o kwadratowym czy prostokątnym kształcie, z okrągłymi wykończeniami w kątach. Możemy podać tylko ewentualne rozmiary zabytku. Uważamy, że długość wału mogła wynosić od 150 do 170 metrów, wysokość 2-3 metry. W starożytności wały były podstawą, na których budowano drewniane mury fortyfikacyjne.

Średnica okrągłych występów stanowiła około dziesięciu metrów, prawdopodobnie te występy były podstawą drewnianych wież, a od strony frontalnej grodu, była fosa o głębokości do 2 metrów.

Planowana konfiguracja w postaci regularnej figury geometrycznej (prostokąta) z otaczającymi ją fosą i wałem, zezwalała na jednoczesny ostrzał z wałów i wież, na podejściach do nich, tworząc strefę całkowitego rażenia.

Przyczyną pojawiania się takich warowni był rozwój broni palnej i związane z nim nowe techniki ataku.

Porównując pisemne, topograficzne i ustne zeznania miejscowych mieszkańców, można przypuszczać, że w Rożyszczu istniała fortyfikacja, typowa dla późnego średniowiecza na Wołyniu.

Jurij MAZURYK

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1