Artykuły
  • Register

Pisząc kolejny szkic biograficzny do rubryki «Ocaleni od zapomnienia» wspominałam wydarzenia sprzed dziesięciu lat, kiedy obwodowe archiwum w Równem nawiedził niezwykły gość.

Wtedy, w 2009 r., pełniłam funkcję kierowniczki czytelni w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego. W czytelni pracowało wówczas wielu naukowców. Akta NKWD częściowo były jeszcze niedostępne dla szerszego grona badaczy, m.in. protokoły śledztwa były wówczas ciągle opatrzone klauzulą «Tajne». Opracowywali je wyłącznie członkowie zespołu redakcyjnego «Zrehabilitowani przez historię» tworząc bazę danych mieszkańców obwodu rówieńskiego, którzy doznali sowieckich represji. Pewnego dnia do czytelni przyszedł niezwykły badacz. Ale o wszystkim po kolei…

Ten szkic kontynuuje cykl publikacji poświęconych nauczycielom polskim, którzy w latach 1939–1941 doznali represji ze strony władz radzieckich. Poświęcony jest Eugeniuszowi Bylinie, nauczycielowi z Korca (w tomie 3 wydania «Zrehabilitowani przez historię. Obwód rówieński» został on wpisany jako Билина Євген Казимирович; funkcjonariusze NKWD zapisywali jego imię i nazwisko po rosyjsku – Евгений Былина; na jednym ze zdjęć w aktach śledztwa widnieje napis «Белина», przypuszczamy, że jego ród należał do herbu Belina).

Bylina 5

Eugeniusz Bylina urodził się w 1908 r. w miasteczku Mościska (przed wojną – województwo lwowskie). Jego ojciec Kazimierz Bylina pracował jako strażnik w miejscowym urzędzie finansowym. Oboje z matką zmarli w 1928 r. Oprócz Eugeniusza w rodzinie było jeszcze troje dzieci: Henryk (ur. w 1913 r.), Zenon (ur. w 1906 r.) i Gabriela (ur. w 1904 r.). Zenon w przededniu II wojny światowej mieszkał we Lwowie, był nauczycielem kursów pedagogicznych. Obaj bracia Eugeniusza zostali zmobilizowani na wojnę niemiecko-polską i ich losy w czasie, kiedy NKWD przesłuchiwało Eugeniusza Bylinę, nie były mu znane (wzmiankę o Zenonie Bylinie znaleźliśmy w bazie Wojskowego Biura Historycznego). Siostra Gabriela mieszkała w Przemyślu.

Bylina 9

W latach 1913–1922 Eugeniusz Bylina uczęszczał do szkoły powszechnej. Po jej zakończeniu w 1923 r. dostał się do seminarium nauczycielskiego. W 1929 r., po zdobyciu zawodu nauczyciela, został powołany do wojska. Najpierw skierowano go na 11-miesięczny kurs do Szkoły Podoficerów Piechoty w Nisku w województwie lwowskim (obecnie województwo podkarpackie). Po jego ukończeniu i uzyskaniu stopnia kaprala trafił do 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich stacjonującego w Przemyślu, gdzie służył do 14 października 1930 r. Eugeniusz odbywał służbę w mieście, gdzie mieszkała jego siostra Gabriela, więc po zwolnieniu z wojska zatrzymał się u niej na jakiś czas.

W 1930 r. Eugeniusz Bylina przybył do Korca, gdzie został zatrudniony na stanowisku nauczyciela. W 1932 i 1933 r. był wzywany na wojskowe obozy szkoleniowe odbywające w 38 Pułku Piechoty w Przemyślu.

Eugeniusz Bylina był osobą towarzyską. W Korcu zaprzyjaźnił się z kierownikiem wywiadu wojskowego Kazimierzem Żółcińskim, z żoną którego pracował w szkole, z kierownikiem poczty Bolesławem Czałowskim, funkcjonariuszem Korpusu Ochrony Pogranicza Prokopowiczem. Niejednokrotnie wspólnie wybierali się do sąsiednich wsi na połów ryb. Oprócz pracy w szkole, w 1938 r. uczył także czytania i pisania funkcjonariuszy KOP, a na początku 1939 r. sam szkolił się w KOP.

W sierpniu 1939 r., w przededniu II wojny światowej, podobnie jak większość oficerów i podoficerów rezerwy, Eugeniusz Bylina został zmobilizowany. Trafił do 44 Pułk Piechoty stacjonującego w Równem, gdzie został dowódcą 18-osobowej drużyny. Na początku września 1939 r. 44 Pułku Piechoty został przeniesiony z Równego do Szpanowa. Po 14 dniach jednostka wyruszyła w kierunku Łucka. Po kilkukilometrowym marszu Eugeniusz Bylina razem ze swoim kolegą Bolesławem Kosteckim wrócili do Szpanowa. Następnego dnia udali się do sztabu Armii Czerwonej, gdzie złożyli broń i faktycznie oddali się do niewoli. 20 września przewieziono ich do Równego, a z Równego pociągiem skierowano do obozu jenieckiego w Szepetówce.

9 października 1939 r. część podoficerów i szeregowych Wojska Polskiego pochodzących ze wschodnich województw Polski wypuszczono z obozów jenieckich. 19 października Eugeniusz Bylina wrócił do Korca, gdzie czekała na niego żona Lubow c. Benedykta. Władze radzieckie skierowały małżeństwo nauczycieli do szkoły na wsi Kobyla (lub Kobylja, obecnie wieś Wesniane) w rejonie koreckim.

10 kwietnia 1940 r. Eugeniusz Bylina został aresztowany przez Korecki Oddział Rejonowy NKWD. Podczas przesłuchania, które miało miejsce 30 maja 1940 r., postawiono mu tylko jedno pytanie: «Będąc oficerem byłego Wojska Polskiego prowadził Pan zdradziecką działalność kontrrewolucyjną przeciw narodowi. Czy przyznaje się Pan do tej winy?» Oczywiście więzień odrzucał te oskarżenia. Śledczy miał jednak już sporządzoną listę «przestępstw» potwierdzonych przez licznych naocznych świadków. Była to m.in. «współpraca z polskim wywiadem wojskowym», «systematyczne przekonywanie ludności ukraińskiej, aby przeszła na wiarę katolicką», «znęcanie się nad najuboższym chłopstwem, zwłaszcza ukraińskim».

Bylina 8

12 lipca 1940 r. śledztwo wobec Eugeniusza Byliny zostało zakończone. Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 18 października 1940 r. Eugeniusz Bylina został skazany z art. 54-13 КК USRR na osiem lat obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Uchtiżemłag». W sierpniu 1941 r. wyszedł z obozu na mocy amnestii jako polski obywatel i został skierowany do miasta Buzułuk w obwodzie czkałowskim.

Bylina 7

Postanowieniem Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 28 sierpnia 1989 r. Eugeniusz Bylina został zrehabilitowany.

Powróćmy teraz do 2009 r., kiedy w czytelni archiwum w Równem pojawił się niezwykły badacz. Wydawało mi się wówczas, że jest obrażony na cały świat, ale to było moje pierwsze mylne wrażenie. Z powodów etycznych nie podaję jego imienia i nazwiska. Zwracając się do mnie powiedział, że chce zobaczyć swojego ojca, którego nigdy nie widział. To mnie bardzo zaintrygowało. Odnaleźliśmy akta archiwalne dotyczące ojca mojego nowego badacza. Okazało się, że chodzi o Eugeniusza Bylinę. Wtedy jego syn przedstawił mi smutną historię swojego życia.

Bylina 1

Jak już powiedziałam, Eugeniusz Bylina opuścił sowiecki obóz na mocy amnestii w sierpniu 1941 r. Niebawem trafił do Armii Andersa. W drodze do Azji Środkowej, gdzie formowało się polskie wojsko, wstąpił do swojej żony przebywającej na zesłaniu w Kazachstanie. Lubow Bylina została wywieziona jako żona aresztowanego polskiego podoficera. Eugeniusz zostawił żonie niespodziewany «prezent» i już nigdy więcej nie pojawił w życiu jej i syna, który urodził się w Kazachstanie po dziewięciu miesiącach.

Przy pierwszej okazji matka z synem wróciła do obwodu rówieńskiego. Pani Lubow nie wspominała o swoim mężu, przynajmniej nie rozmawiała o nim z synem. Nigdy nie wyszła za mąż poświęcając się swojemu dziecku. Syn Eugeniusza Byliny opowiedział mi, że życiorys ojca przez całe życie był dla niego ciężarem: nie mógł zdobyć wykształcenia wyższego, bo na uczelnię nie przyjmowano go jako dziecka Polaka skazanego przez NKWD, nie mógł więc też marzyć o jakiejkolwiek karierze.

W aktach archiwalnych dotyczących Eugeniusza Byliny zachowało się dużo rodzinnych zdjęć. W 2009 r. prawo ukraińskie pozwalało już na przekazanie rzeczy osobistych osób aresztowanych przez NKWD członkom ich rodzin. W mojej działalności zawodowej zdarzyło się to po raz pierwszy: zrobiłam wówczas wszystko, aby zdjęcia rodzinne trafiły tam, gdzie być powinny. Podczas ostatniego naszego spotkania syn Eugeniusza Byliny przywiózł mi prezent – jagody z hodowanego na jego podwórku derenia. Często wspominam smak tych jagód, takich słodkich nigdy później nie jadłam…

Bylina 2

Bylina 3

Bylina 4

Bylina 6

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MAGDALENA DZIERŻAK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW OSTROWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN KRÓL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALFRED AUSOBSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: FELIKS SĘCZKOWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JULIAN KRÓL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MICHAŁ MICKIEWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW CAŁA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN JUCZEWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JEWLAMPIJ HRYHORJEW

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WALERIAN ŚLIWIŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: NINA OSSOWSKA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: OLIMPIUSZ MAZUR

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MECHEL GLASS

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1