Artykuły
  • Register

Kontynuując cykl artykułów o nauczycielach II Rzeczypospolitej, represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941, proponujemy naszym Czytelnikom szkic o Ninie Ossowskiej, która pracowała jako nauczycielka w Moszczanicy Małej, Stójle i w Ostrogu.

Nina Ossowska (z domu Naruszewicz) urodziła się w 1908 r. we wsi Żerebki w powiecie starokonstantynowskim guberni wołyńskiej. Jej ojciec, Pankratij Naruszewicz, był księdzem prawosławnym. Zmarł w 1910 r. Wiadomo, że na początku II wojny światowej matka Niny, Anna Naruszewicz (c. Arsentija, ur. w 1868 r.) i siostra Halina (ur. 1901 r., po ślubie Tatarowska) mieszkały w Wilnie.

W 1928 r. Nina Ossowska ukończyła seminarium nauczycielskie. Do 1933 r. pracowała jako nauczycielka w Moszczanicy Małej w powiecie zdołbunowskim.

We wrześniu 1933 r. Ossowska została skierowana na stanowisko nauczyciela do szkoły powszechnej we wsi Stójło w powiecie zdołbunowskim (obecnie część wsi Międzyrzecz w rejonie ostrogskim). W tej miejscowości, położonej w pobliżu granicy z USRR, znajdowała się strażnica Korpusu Ochrony Pogranicza. Młodą nauczycielkę od razu poinformowano, że będzie kształcić żołnierzy KOP-u, którzy służyli w strażnicach «Stójło» i «Bór». Później, w czasie przesłuchania, Nina Ossowska powiedziała funkcjonariuszom NKWD, że większość żołnierzy pochodziła z Kresów Wschodnich i źle znała język polski. Uczęszczali oni do szkoły dwa razy w tygodniu. Oprócz polskiego, uczyli się matematyki, historii i geografii.

Ok. 1934 r. dowództwo obu strażnic KOP-u przejął Aleksander Makohoński, który prowadził aktywną działalność społeczną. Dzięki niemu we wsiach Bór i Stójło zorganizowano ośrodki Związku Strzeleckiego, do których przynależała miejscowa młodzież polska. Ninę Ossowską mianowano referentką ds. wychowania i działalności kulturowo-oświatowej ośrodków. Z udziałem Makohońskiego i Ossowskiej odbywały się lokalne obchody wszystkich świąt państwowych II Rzeczypospolitej. Makohoński przedstawił Ninie porucznika wywiadu polskiego Pawlaka (imię jest nam nieznane). Obaj często bywali u niej w domu. W czasie tych spotkań zwykle omawiali bieżące problemy, a także różne wydarzenia mające miejsce we wsi Stójło, zwłaszcza nielegalne łowienie ryb w Wilii przez miejscowych chłopów.

W tymże 1934 r. mąż Niny, Stanisław Ossowski, s. Leona, pracujący w Urzędzie Pocztowym w Ostrogu, stracił pracę i przeprowadził się do żony. Małżeństwo niejednokrotnie jeździło do starosty powiatowego w Zdołbunowie żywiąc nadzieję, że pomoże Stanisławowi w znalezieniu pracy. W końcu mężczyzna otrzymał stanowisko księgowego w gminach Sijańce oraz Nowomalin i zamieszkał w Mylatynie. Małżonkowie mieli dyskomfort z powodu życia w separacji. Razem byli tylko podczas wakacji, w innym czasie wspólnie spędzali weekendy w Ostrogu, gdzie zatrzymywali się na stacji czy w hotelu. Nina Ossowsla w zeznaniach pisała: «Było to nasze «życie rodzinne» i chociaż oboje kochaliśmy dzieci i życie rodzinne, w takich warunkach nie chciałam być matką».

Należy podkreślić, że studiując akta śledztwa w sprawie bohaterki tego artykułu można zrozumieć sytuację kobiet w ówczesnym polskim społeczeństwie. Nina Ossowska była osobą wykształconą, pracowała, była mężatką, ale z tego powodu, że mieszkała sama, była napastowana przez wojskowych, z którymi musiała współpracować. We własnoręcznie napisanym zeznaniu zaznaczyła: «Uprzejmości naszych żołnierzy już mnie dręczyły, prawie każdy z nich uważał, że jeżeli jestem na granicy sama, bez męża, to wolno im zalecać się do mnie. Trzeba było lawirować, aby nie narobić sobie wrogów».

Stanisław Ossowski ukończył kurs dla pracowników poczty i marzył o powrocie do pracy w Urzędzie Pocztowym. Małżonkowie postanowili w końcu wyjaśnić, z jakich powodów został zwolniony, więc zwrócili się do Dyrekcji Pocztowej w Lublinie. Okazało się, że w aktach osobowych Stanisława Ossowskiego był wpis «niegodny zaufania», zrobiony po procesie sądowym, w którym oskarżono go o oszczerstwo wobec kierownika Urzędu Pocztowego. Ponieważ Nina znała Aleksandra Makohońskiego i innych oficerów KOP-u oraz wywiadu polskiego, zwróciła się do nich o pomoc w uniewinnieniu męża. Wszyscy obiecali pomóc, ale sytuacja Ossowskich do 1939 r. nigdy nie uległa zmianom. Po ustanowieniu władzy radzieckiej Stanisław uciekł do Równego, gdzie ukrywał się u krewnych Niny, mieszkających przy ulicy Piłsudskiego 18.

26 września 1939 r. grupa operacyjna NKWD w Ostrogu otrzymała donos przewodniczącego komitetu gminy Sijańce, stwierdzający, że nauczycielka Nina Ossowska pracowała w wywiadzie polskim. Z akt śledztwa wynika, że bohaterka tego artykułu właśnie wtedy została wezwana do Oddziału Rejonowego NKWD w Ostrogu. Pierwsze przesłuchania odbyły się 26–27 września 1939 r., a własnoręcznie napisane zeznania datowane są 28 września 1939 r. W protokole przesłuchania z 27 października 1939 r. śledczy NKWD dwukrotnie podkreślili kredkami niebieskiego i czerwonego koloru fakt, że Nina Ossowska, z pochodzenia Rosjanka, po wyjściu za mąż w 1930 r. przeszła na katolicyzm. Tym razem naszej bohaterce udało się uniknąć więzienia, a nawet wkrótce zajęła stanowisko nauczycielki w szkole średniej nr 4 w Ostrogu.

18 marca 1940 r. Ostrogski Oddział Rejonowy NKWD po raz drugi aresztował Ossowską i osadził w więzieniu w Równem. Podejrzewano ją o kontakty z pracownikami Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. W postanowieniu o jej aresztowaniu napisano, że w ciągu kilku lat była tajną współpracowniczką wywiadu polskiego i prowadziła działalność prowokacyjną wśród chłopów i nauczycieli w powiecie zdołbunowskim.

Bohaterka musiała przeżyć wiele nocnych przesłuchań, o czym świadczą protokoły. Na przykład przesłuchanie z 26 marca 1940 r. zaczęło się o 21.00, a skończyło się o 2.00 w nocy 27 marca. W ciągu pięciu godzin śledczy zadali uwięzionej sześć krótkich pytań i otrzymali sześć krótkich odpowiedzi.

Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 11 października 1940 r. Ossowska została uznana za «element społecznie niebezpieczny» i skazana na osiem lat pozbawienia wolności. Karę odbywała w obozie «Karłag». Wiadomo, że jako obywatelka Rzeczypospolitej została zwolniona z łagru na mocy Układu Sikorski-Majski z 1941 r. oraz skierowana na miejsce stałego zamieszkania do obwodu taszkienckiego.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 28 grudnia 1989 r. Nina Ossowska została zrehabilitowana. Dalsze losy bohaterki tego szkicu nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy mają o nich dodatkowe informacje.

 

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: OLIMPIUSZ MAZUR

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MECHEL GLASS

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALEKSANDER ZGLINICKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: EDWARD CHLEBIK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: TADEUSZ ŚCIWIARSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: CZESŁAW BOGDANOWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WACŁAWA CAŁOWA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MARIAN STAWIARZ

 

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1